Op 15 september 2026 publiceerde Mia Hughes op het Genspect-platform het essay "Trans Is a Mental Disorder: And we must be allowed to say so". Haar stelling is een spiegelbeeld van wat mijzelf en veel lezers van deze site al jaren dwarszit, maar dan van de andere kant: waar de gender-affirmatieve zorg zelfrapportage als voldoende basis voor medische stappen behandelt, wil Hughes trans-identificatie met transitiewens terug onder een psychiatrische diagnose plaatsen. Een aantrekkelijke gedachte voor wie moe is van het affirmatieve dogma. Maar ook hier geldt: aantrekkelijk is niet hetzelfde als onderbouwd.

Wat Hughes precies beweert

Hughes betoogt dat de "depsychopathologisering" van trans-identificatie — de verschuiving van "genderidentiteitsstoornis" naar "genderdysforie" in de DSM-5 van de American Psychiatric Association (2013) — vooral het resultaat was van politieke belangenbehartiging, niet van nieuw wetenschappelijk inzicht. Ze noemt hoe activisten binnen WPATH volgens haar destijds snel invloed kregen en de organisatie op een koers van bevestiging in plaats van diagnose zetten. Haar voorstel: trans-identificatie met de wens tot medische transitie moet worden begrepen als een "overvalued belief" (OVB) — een star vastgehouden, niet-waanachtige overtuiging die dwangmatig gedrag aandrijft. Ze plaatst dat naast eetstoornissen en de lichaamsdysmorfe stoornis, en pleit voor "herpsychiatrisering": behandeling met psychotherapie in plaats van medische bevestiging.

Het terechte punt

Dat de huidige diagnostische kaders mede zijn gevormd door belangenbehartiging in plaats van uitsluitend door onderzoek, is geen onredelijke observatie — het is precies het soort geschiedenis dat de internationale herzieningen van Cass, SBU en COHERE ook blootlegden toen zij de wetenschappelijke onderbouwing van de affirmatieve route doorlichtten. En het bredere punt dat zelfrapportage alleen een wankele basis is voor ingrijpende, deels onomkeerbare medische beslissingen, is een kritiek die deze site al jaren onderschrijft. Tot zover volgt Hughes een spoor dat op zichzelf houdbaar is.

Waar de claim verder gaat dan het bewijs

Maar dan volgt de sprong. Hughes citeert in haar essay geen enkel diagnostisch onderzoek, geen prevalentiecijfer en geen klinische studie die aantoont dat trans-identificatie functioneel op één lijn staat met een erkende OVB-stoornis als anorexia nervosa of de lichaamsdysmorfe stoornis. De vergelijking is een analogie, gepresenteerd als vaststaand feit. Dat is een probleem met dezelfde vorm als de affirmatieve claim die zij bestrijdt: een aannemelijk klinisch verhaal wordt als bewezen kader gepresenteerd zonder dat het aan een toetsbare diagnostische studie hangt. Het OVB-label verklaart bovendien zichzelf: Hughes schrijft dat mensen met een OVB zich per definitie niet ziek voelen, wat de theorie in de praktijk lastig weerlegbaar maakt — wie het tegenspreekt, bevestigt daarmee onbedoeld het eigen gelijk van de theorie.

Twee kanten van hetzelfde probleem

Het is de moeite waard om dit te herkennen als spiegelbeeld, niet als tegenpool. Zowel de depsychopathologisering die WPATH in de jaren 2010 doorvoerde als de herpsychiatrisering die Hughes nu bepleit, wordt gepresenteerd met meer stelligheid dan de onderliggende data rechtvaardigt. Het eerste kamp had de zelfrapportage als eindpunt; het tweede kamp dreigt de diagnose als eindpunt te maken — allebei voordat er hard bewijs ligt over wat genderdysforie bij een individueel iemand feitelijk veroorzaakt. Voor wie zelf twijfelt of transitieert of transitioneerde is dat geen geruststellende conclusie, maar wel de eerlijke: er bestaat op dit moment geen bevredigend afgerond diagnostisch model, in geen van beide richtingen.

Wat dit betekent voor wie hier worstelt

Voor lezers van deze site die hun eigen genderdysforie proberen te begrijpen, is de praktische les niet dat er ineens een nieuw etiket klaarligt om op te plakken. Het is dat geen van de twee kampen — bevestigen zonder vragen te stellen, of diagnosticeren zonder bewijs — een compleet antwoord biedt. Het eerdere essay van filosofe Evelyn Ball over bevestiging als zelfafwijzing raakt een vergelijkbare kern vanuit een andere hoek: ook zij wijst op de vraag wat een lichaam eigenlijk aanvaarden betekent, zonder toevlucht te nemen tot een simpel stoornis-etiket. Wie zich wil verdiepen in wat een zorgvuldiger, minder ideologisch aangestuurd alternatief voor de huidige richtlijn zou kunnen zijn, vindt bij de analyse van de Genspect-aanpak op wpath.nl een kritische bespreking van dat model — inclusief de vraag waar ook dát model zijn eigen grenzen heeft.