Wat Spinoza en Descartes mij leerden over genderdysforie

Een herwerkte Nederlandse versie van een essay van Cyril C., oorspronkelijk verschenen als Facebook-publicatie en verzameld via Cry for Recognition.

De stelling

"Geneeskunde en filosofie zijn er niet om illusies te versterken, maar om het evenwicht tussen het subject en de wereld te herstellen." Cyril C. opent met die zin omdat ze in haar eenvoud weerlegt waar de hedendaagse gender-affirmatieve zorg op leunt: het idee dat de wereld zich moet voegen naar de innerlijke ervaring van het subject, en dat een arts daaraan dient mee te werken.

Descartes — de splitsing zonder vluchtweg

Descartes scheidt res cogitans (denkend ding) van res extensa (uitgebreid lichaam) — maar hij maakt nergens van die scheiding een vluchtweg uit het lichaam. Het denken kent zichzelf, maar het kent zichzelf als gedacht door iemand met een lichaam. Het cogito ontsnapt niet aan de biologie; het bevestigt juist dat ik het ben die denkt — inclusief mijn vlees.

Spinoza — geest en lichaam zijn één ding, anders bekeken

Spinoza radicaliseert die observatie: geest en lichaam zijn geen twee zelfstandigheden, ze zijn één ding bekeken onder verschillende attributen. Een geest die zich tegen het lichaam verklaart is geen geest die zijn lichaam overstijgt — het is een geest die zichzelf niet begrijpt. De adequate idee, schrijft Spinoza, is die welke het lichaam waarvan ze de idee is correct weerspiegelt.

De klinische consequentie

Wie aan een patiënt vraagt om zijn lichaam te verklaren als 'verkeerd', vraagt hem een inadequate idee van zichzelf vast te leggen — en biedt dan chirurgie en hormonen als bevestiging van die ontkenning. Dat is geen geneeskunde in de spinozistische zin. Het is de illusie bevestigen die de patiënt juist deed lijden.

Wat dan wel

Het alternatief is niet onverschilligheid. Het is een geneeskunde die het lijden serieus neemt zonder het diagnostisch frame over te nemen dat het lijden zelf produceert. Concreet: trauma onderzoeken voor we gender als verklaring aanvaarden; autisme onderzoeken voor we 'lichaamsdysforie' als categorie aannemen; depressie en internaliserende klachten behandelen voor we een onomkeerbaar pad inslaan.

Bron

Bewerking en nadere uitwerking; de stelling en het centrale citaat zijn van Cyril C.